:author: 朱邓达
:date: 2025-06-20
反射透射系数矩阵的另一种推导
==============================
在 |yao2026| 中给出了反射透射系数矩阵(下称 R/T 矩阵)的推导,其中推导的基础是先计算出固体-固体界面两侧的垂直波函数转换矩阵 :math:`\mathbf{Q}(j^-,j^+) = \mathbf{D}_{j-1}^{-1} \mathbf{D}_{j}` ,但这种推导不太适用于后续对于液体-固体界面的 R/T 矩阵的推导,故这里给出另一种推导方式,本质还是矩阵的各种变换。
原推导过程涉及多种矢量符号,比较容易产生混淆,以下尽量将矩阵、矢量展开。
以下推导以动态 P-SV 情况为例。
最终每一项系数的详细表达式我使用 Python 库 `SymPy `_ 辅助推导,包括与原推导结果的对比验证,可在这里下载 :download:`RT_formula.ipynb` ( :doc:`预览 ` )。
----------------------------------------
界面两侧的垂直波函数关系
-----------------------------
从波动方程出发,使用柱面谐矢量(vector cylindrical harmonics)表示位移和应力,则某层内的位移垂直波函数与位移应力矢量之间的关系可以表示为(略去角标 :math:`j`)
.. math::
:label:
\begin{bmatrix}
q_m \\
w_m \\
\sigma_{Rm} \\
\tau_{Rm} \\
\end{bmatrix} =
\begin{bmatrix}
k & b & k & -b \\
a & k & -a & k \\
2\mu\Omega & 2k\mu b & 2\mu\Omega & -2k\mu b \\
2k\mu a & 2\mu\Omega & -2k\mu a & 2\mu\Omega \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^- \\
\psi_m^- \\
\phi_m^+ \\
\psi_m^+ \\
\end{bmatrix}
其中左侧为位移应力矢量,右侧的 4x4 矩阵 我们称为 :math:`D` 矩阵。为简单起见,我们假设界面位于第1/2层之间,根据应力位移连续的边界条件,有
.. math::
:label: layer12
& \begin{bmatrix}
k & b_1 & k & -b_1 \\
a_1 & k & -a_1 & k \\
2\mu_1\Omega_1 & 2k\mu_1 b_1 & 2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_1 b_1 \\
2k\mu_1 a_1 & 2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_1 a_1 & 2\mu_1\Omega_1 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^- (z_1^-) \\
\psi_m^- (z_1^-) \\
\phi_m^+ (z_1^-) \\
\psi_m^+ (z_1^-) \\
\end{bmatrix} \\
= & \begin{bmatrix}
k & b_2 & k & -b_2 \\
a_2 & k & -a_2 & k \\
2\mu_2\Omega_2 & 2k\mu_2 b_2 & 2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 b_2 \\
2k\mu_2 a_2 & 2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 a_2 & 2\mu_2\Omega_2 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^- (z_1^+) \\
\psi_m^- (z_1^+) \\
\phi_m^+ (z_1^+) \\
\psi_m^+ (z_1^+) \\
\end{bmatrix}
界面上的 R/T 矩阵
--------------------------
原推导中对 :eq:`layer12` 式做了矩阵求逆以获得两侧垂直波函数的转换矩阵。这里我们先保留该形式,仍然根据入射方向分两种情况讨论,最终同样可求出 R/T 矩阵。
波从上向下入射
~~~~~~~~~~~~~~~~
此时下层没有向上传播的入射波,即 :math:`[\phi_m^- (z_1^+), \psi_m^- (z_1^+)]^T = \mathbf{0}` ,:eq:`layer12` 式变为
.. math::
:label:
\begin{bmatrix}
k & b_1 & k & -b_1 \\
a_1 & k & -a_1 & k \\
2\mu_1\Omega_1 & 2k\mu_1 b_1 & 2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_1 b_1 \\
2k\mu_1 a_1 & 2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_1 a_1 & 2\mu_1\Omega_1 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^- (z_1^-) \\
\psi_m^- (z_1^-) \\
\bbox[yellow] {\phi_m^+ (z_1^-)} \\
\bbox[yellow] {\psi_m^+ (z_1^-)} \\
\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}
k & -b_2 \\
-a_2 & k \\
2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 b_2 \\
-2k\mu_2 a_2 & 2\mu_2\Omega_2 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^+ (z_1^+) \\
\psi_m^+ (z_1^+) \\
\end{bmatrix}
其中高亮部分的垂直波函数为当前情况的“已知项”,通过移项+矩阵重排的方式可得到
.. math::
:label: U2D
\begin{bmatrix}
-k & -b_1 & k & -b_2 \\
-a_1 & -k & -a_2 & k \\
-2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_1 b_1 & 2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 b_2 \\
-2k\mu_1 a_1 & -2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_2 a_2 & 2\mu_2\Omega_2 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^- (z_1^-) \\
\psi_m^- (z_1^-) \\
\phi_m^+ (z_1^+) \\
\psi_m^+ (z_1^+) \\
\end{bmatrix} =
\begin{bmatrix}
k & -b_1 \\
-a_1 & k \\
2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_1 b_1 \\
-2k\mu_1 a_1 & 2\mu_1\Omega_1 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\bbox[yellow] {\phi_m^+ (z_1^-)} \\
\bbox[yellow] {\psi_m^+ (z_1^-)} \\
\end{bmatrix}
其中等号左边矩阵前两列的负号由移项产生,此时左边的垂直波函数矢量(作为未知量)已经变成两层的混合版本,适定方程可简单使用逆矩阵求解,得到
.. math::
:label:
\begin{bmatrix}
\phi_m^- (z_1^-) \\
\psi_m^- (z_1^-) \\
\end{bmatrix} =
\mathbf{R}_D^{2\times2}
\begin{bmatrix}
\bbox[yellow] {\phi_m^+ (z_1^-)} \\
\bbox[yellow] {\psi_m^+ (z_1^-)} \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^+ (z_1^+) \\
\psi_m^+ (z_1^+) \\
\end{bmatrix} =
\mathbf{T}_D^{2\times2}
\begin{bmatrix}
\bbox[yellow] {\phi_m^+ (z_1^-)} \\
\bbox[yellow] {\psi_m^+ (z_1^-)} \\
\end{bmatrix}
波从下向上入射
~~~~~~~~~~~~~~~~
此时上层没有向下传播的入射波,即 :math:`[\phi_m^+ (z_1^-), \psi_m^+ (z_1^-)]^T = \mathbf{0}` ,:eq:`layer12` 式变为
.. math::
:label:
\begin{bmatrix}
k & b_1 \\
a_1 & k \\
2\mu_1\Omega_1 & 2k\mu_1 b_1 \\
2k\mu_1 a_1 & 2\mu_1\Omega_1 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^- (z_1^-) \\
\psi_m^- (z_1^-) \\
\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}
k & b_2 & k & -b_2 \\
a_2 & k & -a_2 & k \\
2\mu_2\Omega_2 & 2k\mu_2 b_2 & 2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 b_2 \\
2k\mu_2 a_2 & 2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 a_2 & 2\mu_2\Omega_2 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\bbox[yellow] {\phi_m^- (z_1^+)} \\
\bbox[yellow] {\psi_m^- (z_1^+)} \\
\phi_m^+ (z_1^+) \\
\psi_m^+ (z_1^+) \\
\end{bmatrix}
其中高亮部分的垂直波函数同样为当前情况的“已知项”,为保持与 :eq:`U2D` 式的形式匹配,通过类似的移项+矩阵重排的方式可得到
.. math::
:label: D2U
\begin{bmatrix}
-k & -b_1 & k & -b_2 \\
-a_1 & -k & -a_2 & k \\
-2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_1 b_1 & 2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 b_2 \\
-2k\mu_1 a_1 & -2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_2 a_2 & 2\mu_2\Omega_2 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^- (z_1^-) \\
\psi_m^- (z_1^-) \\
\phi_m^+ (z_1^+) \\
\psi_m^+ (z_1^+) \\
\end{bmatrix} =
\begin{bmatrix}
-k & -b_2 \\
-a_2 & -k \\
-2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 b_2 \\
-2k\mu_2 a_2 & -2\mu_2\Omega_2 \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\bbox[yellow] {\phi_m^- (z_1^+)} \\
\bbox[yellow] {\psi_m^- (z_1^+)} \\
\end{bmatrix}
矩阵中的负号由移项产生,等号左边形式与 :eq:`U2D` 式完全一致。同样该适定方程可简单使用逆矩阵求解,得到
.. math::
:label:
\begin{bmatrix}
\phi_m^- (z_1^-) \\
\psi_m^- (z_1^-) \\
\end{bmatrix} =
\mathbf{T}_U^{2\times2}
\begin{bmatrix}
\bbox[yellow] {\phi_m^- (z_1^+)} \\
\bbox[yellow] {\psi_m^- (z_1^+)} \\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
\phi_m^+ (z_1^+) \\
\psi_m^+ (z_1^+) \\
\end{bmatrix} =
\mathbf{R}_U^{2\times2}
\begin{bmatrix}
\bbox[yellow] {\phi_m^- (z_1^+)} \\
\bbox[yellow] {\psi_m^- (z_1^+)} \\
\end{bmatrix}
合并求解
~~~~~~~~~~
:eq:`U2D` 式和 :eq:`D2U` 式可合并,一并使用逆矩阵求得最终界面上的 R/T 矩阵,
.. math::
:label:
& \begin{bmatrix}
\mathbf{T}_U^{2\times2} & \mathbf{R}_D^{2\times2} \\
\mathbf{R}_U^{2\times2} & \mathbf{T}_D^{2\times2} \\
\end{bmatrix} \\
= &
\begin{bmatrix}
-k & -b_1 & k & -b_2 \\
-a_1 & -k & -a_2 & k \\
-2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_1 b_1 & 2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 b_2 \\
-2k\mu_1 a_1 & -2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_2 a_2 & 2\mu_2\Omega_2 \\
\end{bmatrix}^{-1}
\begin{bmatrix}
-k & -b_2 & k & -b_1 \\
-a_2 & -k & -a_1 & k \\
-2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_2 b_2 & 2\mu_1\Omega_1 & -2k\mu_1 b_1 \\
-2k\mu_2 a_2 & -2\mu_2\Omega_2 & -2k\mu_1 a_1 & 2\mu_1\Omega_1 \\
\end{bmatrix}
之后的运算如增加时间延迟因子,广义 R/T 矩阵递推等不受影响。